conferentie Informatiewetenschap: bevindingen

Belangrijkste bevindingen

Tijdens de analyse bleek dat de hoofdmodules weliswaar tot op zekere hoogte vergelijkbaar zijn met de paragrafen, maar daar zeker niet mee samenvallen. Ondanks de transparante opzet van de geanalyseerde artikelen dekten de paragraaftitels niet altijd de lading. Hoewel een deel van de informatie inderdaad conceptueel gekarakteriseerd kan worden door de bijbehorende titel, is een ander deel gepresenteerd in een andere paragraaf, impliciet gebleven, relevant voor meer dan één paragraaf, of helemaal niet opgenomen in het artikel.
De discrepantie tussen de modules en de paragrafen kan voornamelijk worden verklaard doordat de artikelen lineair geschreven zijn, en op papier gepubliceerd. Door de lineariteit worden conceptueel verschillende onderwerpen in één paragraaf ondergebracht omdat de lezer anders te veel moet zoeken binnen het artikel, of zelfs daarbuiten. Verder is het bijvoorbeeld niet altijd mogelijk om in een lineair artikel op papier alle stappen te expliciteren van een omvangrijke berekening: in een papieren tijdschrift wordt slechts een beperkte ruimte beschikbaar gesteld en de hoofdlijn van een lineair artikel zou te veel worden verstoord als de berekening wordt opgenomen in de lopende tekst (zie voorbeeld). Dit laatste probleem kan ook in een papieren omgeving worden ondervangen met niet-lineaire hulpmiddelen, zoals appendices.
Tijdens de eerste analyse bleek ook dat er geen vastomlijnd algoritme is om vast te stellen wat de pragmatische functie is van bepaalde informatie. Niet iedere passage waarin wordt geargumenteerd kan bijvoorbeeld 'automatisch' worden ondergebracht in de hoofdmodule Discussie. Een voorbeeld hiervan is een specifieke discussie over detectiemethode die gebruikt is in het onderzoek. Het argumentatietheoretische kader kan bij de analyse van dit soort gevallen een structurerende rol spelen. Als we ervan uitgaan dat niet alleen het artikel als geheel een betogende tekst is, maar de afzonderlijke modules ook betogende teksten kunnen bevatten, dan is het duidelijk dat de genoemde specifieke discussie een bestanddeel is van de module Methoden. Dit (sub)betoog is dus een onderdeel van de interne structuur van de module, waarbij het de functie heeft om aannemelijk te maken dat de gekozen detectiemethode geschikt is om een bepaald verschijnsel te onderzoeken (zie voorbeeld). Het herkennen van deze interne structuur kan dus de beslissing om de informatie onder te brengen in een bepaalde hoofdmodule (Methoden of Discussie bijvoorbeeld) vereenvoudigen.
Om de interne structuur in kaart te brengen onderscheiden we in eerste instantie pragmatische ‘aspecten' in de modules, die dezelfde pragmatische karakterisering hebben als de modules zelf, waarbij de module Meta-informatie buiten beschouwing wordt gelaten (schema). Het nut van deze aspecten is dat ze bij de analyse houvast bieden in het geval van een keuzeprobleem, bijvoorbeeld wanneer de informatie als Discussie of als Methoden gekarakteriseerd kan worden. Dan kan, zoals in het bovengenoemde voorbeeld, de informatie als een discussie-aspect van de module Methoden worden opgevat, of andersom. Als het keuzeprobleem nog niet eenduidig opgelost is, kan een verwijzing naar deze Methoden-module worden opgenomen in de Discussie-module, of de informatie alsnog worden gedupliceerd.
Waarschijnlijk zullen niet alle aspecten ook werkelijk in alle modules voorkomen, en zullen tijdens vervolganalyses aspecten worden verwijderd en toegevoegd. De verschillende aspecten zullen vermoedelijk niet zichtbaar worden gemaakt voor de lezer van het modulaire artikel. Er zullen wel aanbevelingen op gebaseerd worden. Bij de bespreking van de eerste aanzet tot het model zullen enkele voorbeelden van aspecten van modules aan de orde komen.